Con thuyền không bến là một trong ba nhạc phẩm của nhạc sĩ Đặng Thế Phong. Cùng với Giọt mưa thu, ca khúc này được xem là một trong những tác phẩm bất hủ của tân nhạc Việt Nam.
Về hoàn cảnh ra đời của Con thuyền không bến, có tài liệu cho rằng ca khúc này được Đặng Thế Phong hoàn chỉnh ở Nam Vang và lần đầu trình diễn tại rạp Olympia, Hà Nội năm 1941. Theo một bài viết của nhạc sĩ Lê Hoàng Long:
“Năm 1940, Đặng Thế Phong phải tạm xa cô Tuyết (người yêu của ông khi đó) để lên Bắc Giang ít ngày. Ai đã đến Bắc Giang là biết thị xã này có con sông Thương, một con sông có hai dòng nước, bên đục, bên trong. Kẻ viết bài này, lúc bé học ở Bắc Giang, vào những ngày hè nóng bức, cùng bạn bè ra sông bơi. đứng từ trên cầu ra tháp nước khá cao, nhìn thấy rõ hai dòng nước đục trong rõ rệt! Ở Bắc Giang, một buổi tối trăng sao vằng vặc, Đặng Thế Phong đã cùng bạn bè thuê thuyền cắm sào rồi cùng nhau chén chú, chén anh hàn huyên mọi chuyện. Đang lúc đang vui thì có người ra đưa cho Đặng Thế Phong một bao thư. Ông ngưng ngay chuyện trò và vào trong khoang, lấy bao diêm ra đốt lửa để coi thư và đây đúng là thư của cô Tuyết, từ thành Nam gửi lên cho ông. Đọc xong thư, ông có vẻ buồn và suy nghĩ. Bạn bè thắc mắc nên hỏi, được ông cho biết thư báo tin cô Tuyết nhuốm bệnh cả tuần rồi và nhớ ông lung lắm nên có lẽ ông phải về Nam Định gấp! Chính đêm này, lúc đêm sắp tàn, Đặng Thế Phong thao thức không sao chợp mắt được, đã ngồi dậy sáng tác được tác phẩm Con thuyền không bến buồn não ruột…
Hai hôm sau Đặng Thế Phong từ giã bạn bè, rút ngắn thời gian để về Nam Định. Được tin Đặng Thế Phong đã về, cô Tuyết thấy bệnh thuyên giảm rất nhanh. Và tối hôm sau hai người hẹn gặp lại nhau. Lúc ấy miền Bắc đang vào Thu, gió heo may kéo về mang cái lạnh. Tối hôm ấy trăng lên muộn, trời tối gió nhẹ làm cho hai người thấy thích thú đi bên nhau để sưởi ấm lòng nhau sau bao ngày xa cách. Dìu nhau đến nơi cũ, Đặng Thế Phong ghé sát tai cô Tuyết, hát nhẹ nhàng, giọng dạt dào tình cảm như rót vào tai cô bài Con thuyền không bến mà ông vừa sáng tác trong một đêm trắng trên sông Thương vì thương nhớ cô…
Sáng tác: Phạm Duy, Văn Cao Chiều nay run rẩy tha đôi cánh Một bóng sơn ca đến lạc loài I. Nhà tôi bên chiếc cầu soi nước Em đến tôi một lần Bao lũ chim rừng hợp đàn trên khắp bến xuân từng đôi rung cánh trắng ríu rít ca u ú ù u ú Cành đào hoen nắng chan hoà! Chim ca thương mến, Chim ngân xa u ú ù u ú Hồn mùa ngây ngất trầm vương, dìu nhau theo dốc mới nơi ven đồi Còn thấy chim ghen lời âu yếm Tới đây chân bước cùng ngập ngừng Mắt em như dáng thuyền soi nước Tà áo em rung theo gió nhẹ thẹn thùng ngoài bến xuân.
Điệp khúc: Sương mênh mông che lấp kín non xanh Ôi cánh buồm nâu còn trên lớp sóng xuân Ai tha hương nghe ríu rít oanh ca Cánh nhạn vào mây thiết tha lưu luyến tình vừa qua
II. Nhà tôi sao vẫn còn ngơ ngác Em vắng tôi một chiều Bến nước tiêu điều còn hằn in nét đáng yêu Từng đôi chim trong nắng khẽ ru u ú ù u ú Lệ mùa rơi lá chan hoà! Chim reo thương nhớ, Chim ngân xa u ú ù u ú Hồn mùa ngây ngất về đẩu Người đi theo mưa gió xa muôn trùng Lần bước phiêu du về bến cũ Tới đây mây núi đồi chập chùng Liễu dương tơ tóc vàng trong nắng Gột áo phong sương du khách còn ngại ngùng nhìn bến xuân
Đưa em về đưới mưa, nói năng chi cũng thừa Như mưa đời phất phơ, chắc ta gần nhau chưả Tay ta từng ngón tay, vuốt tóc em lưng dài Đôi ta vào quán trưa, nhắc nhau tình phôi phạ.
Em mang hồn vô tội, đeo thánh giá huy hoàng Còn ta nhiều sám hối mà sao vẫn hoang đàng.. Đưa em về dưới mưa, nói năng chi cũng thừa Đưa em về dưới mưa, có nhau mà như xa …
Em hiền như ma-soeur, vết thương ta bốn mùa Trái tim ta bệnh hoạn, em yêu này em yêụ. Ta nhờ em ru ta, hãy ru tên vô đạo, Hãy ru tên khờ khạo, em yêu này em yêu … Đưa em về dưới mưa, chiếc xe lăn dốc già Đưa em về dưới mưa, áo em bùn lưa thưa Đưa em về dưới mưa, hỡi cô em bé nhỏ ôi duyên tình đã qua, có bao giờ không xưa
Vai em tròn dưới mưa, ướt bao nhiêu cũng vừa Như ưu tình đã xa, thấm linh hồn em yêu …
Chỉ chưng một năm trôi Là quên lời trăn trối Ai nuối thương tình đôi Chỉ chừng một năm thôi Chỉ cần một năm qua Là phai mờ hương cũ Hoa úa trong lòng ta Chỉ cần một năm xa… Khi xưa em gầy gò Đi ngang qua nhà thờ Trông như con mèo khờ Chờ bàn tay nâng đỡ Ta yêu em tình cờ Như cơn mưa đầu mùa Rơi trên sân cỏ già Làm rụng rơi cánh hoa.
Chỉ cần một cơn mưa Là vai gầy thêm nữa Cho ướt môi, mềm da Chỉ cần giọt mưa sa Chỉ chờ một cơn mưa Để không ngờ chi nữa Đi dưới mưa hồng nghe Giọt nhẹ vào tim ta. Ta yêu em mù loà Như A-đam ngù ngờ Yêu E-va khù khờ Cuộc tình trinh tiết đó Nhưng thiên tai còn chờ Đôi uyên ương vật vờ Chia nhau xong tội đồ Đầy đọa lâu mới tha… Chỉ một chiều lê thê Ngồi co mình trên ghế Nghe mất đi tuổi thơ Chỉ một chiều bơ vơ Chỉ là chuyện đong đưa Đời luôn là cơn gió Thay áo cho tình ta Chỉ là chuyện thiên thu. Tưởng chưng nghìn năm sau Chẳng ai còn yêu nhau Nào ngỡ đâu tình yêu Giăng bẫy nhau còn nhiều Nghe lòng còn khô ráo Nghe chưng còn khát khao Nên gục đầu rất lâu Xưng tội cả kiếp sau.
Cả triệu người yêu nhau Còn ai là không thấu ? Len giữa u tình sâu Một vài giọt ơn nhau Tia sáng Thiên Đường cao Rọi vào ngục tim nhau…
Thà như giọt mưa vỡ trên tượng đá thà như giọt mưa khô trên tượng đá thà như mưa gió đến ôm tượng đá có còn hơn không, có còn hơn không có còn hơn không, có còn hơn không
Người từ trăm năm về như dao nhọn người từ trăm năm về như dao nhọn dao vết ngọt đâm ta chết trầm ngâm dòng máu chưa kịp tràn dòng máu chưa kịp tràn
Người từ trăm năm về khơi tình động người từ trăm năm về khơi tình động ta chạy vòng vòng ta chạy mòn hơi nào có hay đời cạn nào có hay cạn đời
Người từ trăm năm về phai tóc nhuộm người từ trăm năm về phai tóc nhuộm ta chạy mù đời ta chạy tàn hơi quỵ té trên đường rồi sợi tóc vương chân người
Người từ trăm năm về qua trường Luật người từ trăm năm về qua trường Luật ta hỏng Tú Tài ta hụt tình yêu thi hỏng mất rồi ta đợi ngày đi đau lòng ta muốn khóc đau lòng ta muốn khóc
Thà như giọt mưa vỡ trên mặt Duyên thà như giọt mưa khô trên mặt Duyên để ta nghe thoáng tiếng mưa vội đến những giọt run run ướt ngọn lông măng những giọt run run ướt ngọn lông măng khiến người trăm năm đau khổ ăn năn khiến người tên Duyên đau khổ muôn niên.
Rằng xưa có gã từ quan Lên non tìm động hoa vàng nhớ nhau Thôi thì thôi đừng ngại mưa mau Đưa nhau ra tới bên cầu nước xuôi Sông này đây chảy một giòng thôi Mấy đầu sông thẫm tóc người cuối sông
Nhớ xưa em chưa theo chồng Mùa Xuân may áo, áo hồng đào rơi Mùa Thu em mặc áo da trời Sang Đông lại khoác lên người áo hoa
Rằng xưa có gã từ quan Lên non tìm động hoa vàng nhớ nhau Thôi thì em chẳng còn yêu tôi Leo lên cành bưởi khóc người rưng rưng Thôi thì thôi mộ người tà dương Thôi thì thôi nhé… đoạn trường thế thôi
Nhớ xưa em rũ tóc thề Nhìn trăng sao nỡ để lời thề bay Đợi nhau tàn cuộc hoa này Đành như cánh bướm đồi Tây hững hờ
Rằng xưa có gã từ quan Lên non tìm động hoa vàng ngủ say Thôi thì thôi để mặc mây trôi Ôm trăng đánh giấc bên đồi dạ lan Thôi thì thôi chỉ là phù vân Thôi thì thôi nhé… có ngần ấy thôi
Chim ơi, chim dưới cội hoa Tiếng kêu rơi rụng giữa giang hà Mai ta chết dưới cội đào Khóc ta xin nhỏ lệ vào thiên thu Mai ta chết dưới cội đào Khóc ta xin nhỏ… lệ vào… thiên thu…
Phạm Duy (sinh ngày 5 tháng 10 năm 1921) được xem như một trong những nhạc sĩ lớn nhất của tân nhạc Việt Nam, với số lượng sáng tác đa dạng và nhiều nhất Việt Nam. Bắt đầu sáng tác từ 1942, trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, Phạm Duy viết khoảng hơn 1000 tác phẩm, trong đó nhiều bài đã rất quen thuộc với người Việt. Ngoài sáng tác nhạc, Phạm Duy còn viết một số sách, báo khảo cứu dân nhạc Việt Nam có giá trị, như cuốn Đặc khảo về dân nhạc Việt Nam. Ông từng giữ chức giáo sư khoa nhạc ngữ tại Trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn. Cây đàn bỏ quên là một trong những tác phẩm đã góp phần làm nên tên tuổi của ông trong nền âm nhạc Việt Nam Hôm xưa tôi đến nhà em Ra về mới nhớ rằng quên cây đàn Tình tang tính tính tình tang.
Đêm khuya thao thức mơ màng Chờ mai tìm đến cô nàng ngây thơ Tình tang tính tính tình tang.
Hôm sau tôi đến nhà em Cây đàn nằm đó nhưng em đâu rồi? Tình tang tính tính tình tang.
Bông hoa trên phím tươi cười Người tiên tặng đoá hoa đời xinh xinh Tình tang tính tính tình tang.
Tôi nâng niu cây đàn, tình tang Đem về say đắm, tôi nâng niu hoa vàng, tình tang Khi bông hoa úa tàn, tình tang Lòng tôi vấn vương, nhớ người hay nhớ hương? Tình tang tính tính tình tang.
Đàn ôi, thôi cứ lên tiếng than Hay cứ reo nỗi hoan Trên đường lên viễn phương
Người ôi ! Tôi thường hay muốn biết Với tình hoa thắm thiết Yêu tôi hay yêu đàn? Yêu tôi hay yêu đàn?
Image via WikipediaNghìn trùng xa cách người đã đi rồi Còn gì đâu nữa mà khóc với cười Sáng tác của Phạm Duy
Tiếng hát Khánh Ly
Thái Hà
Nghìn trùng xa cách người đã đi rồi Còn gì đâu nữa mà khóc với cười Mời người lên xe về miền quá khứ Mời người đem theo toàn vẹn thương yêu Đứng tiễn người vào dĩ vãng nhạt mầu Sẽ có chẳng nhiều đớn đau Nối gót người vào dĩ vãng nhiệm mầu Có lũ kỷ niệm trước sau Vài cánh xương hoa nằm ép trong thơ Rồi sẽ tan đi mịt mù Vạt tóc nâu khô còn chút thơm tho Thả gió bay đi mịt mù Nghìn trùng xa cách người đã đi rồi Còn gì đâu nữa mà giữ cho người… Trả hết về người chuyện cũ đẹp ngời Chuyện đôi ta buồn ít hơn vui Lời nói, lời cười Chuyện ngắn chuyện dài Trả hết cho người, cho người đi Trả hết cho ai ngày tháng êm trôi Đường em đi trời đất yên vui Rừng vắng ban mai, đường phố trăng soi Trả hết cho người, cho người đi Trả hết cho ai cả những chua cay Ngày chia tay, lặng lẽ mưa rơi Một tiếng thương ôi, gửi đến cho người Trả nốt đôi môi gượng cười Nghìn trùng xa cách đời đứt ngang rồi Còn lời trăn trối gửi đến cho người… Nghìn trùng xa cách người cuối chân trời Đường dài hạnh phúc, cầu chúc cho người.
Lần đầu tiên tôi nghe bài hát này khi chỉ là một cô bé 11-12 tuổi, chỉ là một vài câu ngân nga của mẹ vào những tối mất điện, cái thời mà một tuần điện chỉ có 3-4 ngày .Rồi sau đó được nghe trọn vẹn tác phẩm này từ cái cassette Samsung màu đỏ, quà của người chị họ tặng cho gia đình tôi trước lúc chị rời VN ( mà thời đó nhãn hiệu Samsung chưa nổi tiếng như bây giờ ).Từng câu chữ, giai điệu của bài hát cùng với giọng ca cao vút đặc trưng của cs Thái Thanh đã làm tôi nhớ mãi. Nghe bài này tôi cũng nhớ đến BaMẹ, cùng những câu chuyện mà BaMẹ đã kể với những hoài niệm của một thời được tự hào là học sinh Quốc Học -Đồng Khánh , với những kỷ niệm êm đềm và những chuyện Tình yêu lãng mạn của một thời -trường Anh-trường Em…
Ngày Xưa Hoàng Thị
Em tan trường về Đường mưa nho nhỏ Em tan trường về Đường mưa nho nhỏ Ôm nghiêng tập vở Tóc dài tà áo vờn bay Em đi dịu dàng Bờ vai em nhỏ Chim non lề đường Nằm im giấu mỏ Anh theo Ngọ về Gót giày lặng lẽ đường quê Em tan trường về Anh theo Ngọ về Chân anh nặng nề Lòng anh nức nở Mai vào lớp học Anh còn ngẩn ngơ ngẩn ngơ Em tan trường về Mưa bay mờ mờ Anh trao vội vàng Chùm hoa mới nở Ép vào cuốn vở Muôn thuở còn thương còn thương Em tan trường về Anh theo Ngọ về Em tan trường về Anh theo Ngọ về Môi em mỉm cười Man man sầu đời tình ơi Bao nhiêu là ngày Theo nhau đường dài Trưa trưa chiều chiều Thu đông chẳng nhiều Xuân qua rồi thì Chia tay phượng nở sang hè Rồi ngày qua đi qua đi qua đi Như phai nhạt mờ Đường xanh nho nhỏ Như phai nhạt mờ Đường xanh nho nhỏ Hôm nay tình cờ Đi lại đường xưa đường xưa Cây xưa còn gầy Nằm quay ván đỏ Áo em ngày nọ Phai nhạt mây màu Âm vang thuở nào Bước nhỏ tìm nhau tìm nhau Xưa tan trường về Anh theo Ngọ về Nay trên đường này Đời như sóng nổi Xóa bỏ vết người Chân người tìm nhau tìm nhau Ôi con đường về Ôi con đường về Bông hoa còn đẹp Lòng sao thấm mềm Ngắt vội hoa này Nhớ người thuở xưa thuở xưa Xưa tan trường về Anh theo Ngọ về Xưa tan trường về Anh theo Ngọ về Đôi chân mịt mù Theo nhau bụi đỏ đường mưa Xưa theo Ngọ về Mái tóc Ngọ dài Hôm nay đường này Cây cao hàng gầy Đi quanh tìm hoài Ai mang bụi đỏ đi rồi Ai mang bụi đỏ đi rồi Ai mang bụi đỏ đi rồi
PHẠM THIÊN THƯ VÀ “NGÀY XƯA HOÀNG THỊ”
Với nhiều người thì “Ngày xưa Hoàng thị” (kể cả thơ lẫn nhạc) từng là một tuyệt tác. Nhưng với chính nhà thơ Phạm Thiên Thư thì “đó chỉ là những kỷ niệm dĩ vãng, mối tình thoảng nhẹ vu vơ của thời trai trẻ”
Quê ông ở Kiến Xương- Thái Bình nhưng ông sinh ra ở Lạc Viên- Hải Phòng. Năm 1954, khi mới 14 tuổi, ông theo cha mẹ di cư vào miền Nam, ngụ tại căn nhà gần khu Tân Định- Sài Gòn.
“Tôi vẫn nhớ tới căn nhà những ngày ấy, đó là một căn nhà nhỏ nằm đằng sau chợ Tân Định. Cha tôi xin cho tôi học tại trường Trung học Văn Lang cách nhà chừng non một cây số. Tôi đã học hết tú tài ở đó”.
Ông nhớ lại: Cũng trong những năm học tú tài này, ông đã để ý một cô bạn học cùng lớp tên là Hoàng Thị Ngọ, cô gái đó quê gốc Hải Dương, ở gần nhà ông. Nhưng chỉ là để ý thôi chứ không dám ngỏ lời.
Hàng ngày, khi xếp hàng vào lớp, cô gái đứng ở đầu hàng bên nữ, nổi bật, mái tóc dài xoã trên bờ vai mảnh dẻ. Ông chỉ im lặng ngắm nhìn. Rồi khi tan trường, cô gái một mình trên đường về nhà, ông lại là kẻ lẽo đẽo theo sau.
“Cô ấy ôm cặp đi trước, tôi đi theo nhưng không dám lên tiếng. Trong bóng chiều tà, ánh nắng hắt qua hàng cây, cô ấy lặng lẽ bước, gây cho tôi những cảm xúc bâng khuâng khó tả. Cứ thế, tôi chỉ biết lặng lẽ đi theo sau cô ấy hàng ngày, giấu kín những cảm xúc của mình không cho bất cứ ai biết”.
Sau khi học xong tú tài, khác với nhiều người, Phạm Thiên Thư chọn cửa Phật làm chốn dừng chân. Ông theo học trường Phật học Vạn Hạnh, gửi hồn trong lời Kinh tiếng Kệ.
Thế nhưng mỗi khi đi ngang con đường một thủa, hình ảnh cô gái với mái tóc xoã ngang vai lại hiện về trong ông. Và trong một lần đắm chìm trong cảm xúc ấy, ông đã cầm bút viết lên bài thơ Ngày xưa Hoàng thị: “Em tan trường về- Đường mưa nho nhỏ - Chim non giấu mỏ - Dưới cội hoa vàng…”.
Ông tâm sự: “Đây không phải là bài thơ đầu tay của tôi. Cha tôi tuy làm nghề thuốc nhưng ông có làm thơ, tôi còn nhớ ông đã từng đạt giải Nhì về thơ do một tờ báo ở Hà Nội trao tặng.
Khi còn nhỏ tuổi tôi cũng đã làm vài bài thơ và được cha tôi khen. Nhưng tôi làm thơ chủ yếu để trải lòng mình chứ không làm thơ chuyên nghiệp.
Vì vậy mãi đến năm 1968, tôi mới tự xuất bản tập thơ đầu tiên. In ít thôi, chủ yếu để mình đọc và tặng một số bạn bè thân. Tôi chẳng muốn nhiều người biết về mình”.
“Thế khi nào mọi người mới biết tới những bài thơ của bác?”- Tôi hỏi.
Phạm Thiên Thư trả lời: “Ấy là khi chúng tôi nhờ nhạc sỹ Phạm Duy phổ nhạc 10 bài Đạo ca do tôi viết lời, Phạm Duy gặp và tình cờ đọc được tập thơ của tôi.
Tôi cũng không nghĩ nhạc sỹ lại thích bài thơ Ngày xưa Hoàng thị đến thế, ông đề nghị phổ nhạc bài thơ đó. Dĩ nhiên được một nhạc sỹ nổi tiếng như Phạm Duy để ý đến bài thơ của mình thì có gì hạnh phúc bằng.
Và tôi cũng bất ngờ nghe lại bài thơ của mình khi đã phổ nhạc. Nhạc sỹ đã tôn bài thơ lên rất nhiều qua những giai điệu nhạc bay bổng”.
Vào những năm 70, bài Ngày xưa Hoàng thị đã trở thành một hiện tượng tại miền Nam Việt Nam. Ca sỹ Thanh Thúy là người đầu tiên thể hiện bài hát này và sau đó nhiều ca sỹ khác cũng chọn bài Ngày xưa Hoàng thị để hát, tạo thành trào lưu.
Thậm chí báo chí Sài Gòn cũng vào cuộc, nêu câu hỏi “Nhân vật chính trong Ngày xưa Hoàng thị là ai?”. Một số người tự nhận mình là nhân vật của bài thơ, số khác thì phân tích bài thơ rồi cho rằng nhân vật chính trong bài thơ là cô A, cô B nào đó…
“Ngày đó báo chí cũng gặp tôi hỏi chuyện tôi nói rằng đó là cô Hoàng Thị Ngọ nhưng không biết tại sao nhiều người vẫn không tin”. Ông bảo.
Nhạc sỹ Phạm Duy còn phổ nhạc thêm một số bài thơ tình khác của ông như Đưa em tìm động hoa vàng, Gọi em là đoá tình sầu, Em lễ chùa này…
Căn nhà của ông giờ là một quán cà phê nhỏ mang tên “Hoa vàng”, có lẽ ông lấy từ bài “Đưa em tìm động hoa vàng” để đặt tên.
Quán nhỏ nhưng bài trí khá đẹp nên khá đông khách. Có lẽ ít ai vào quán lại để ý tới một ông già có dáng như một lão nông hay ngồi lặng lẽ trong góc nhà lại chính là nhà thơ Phạm Thiên Thư.
Ông cười: “Thì tôi đâu dám nhận mình là nhà thơ”. Biết chúng tôi đang tìm hiểu về bài Ngày xưa Hoàng thị, cô con gái của ông tinh ý mở lại bản nhạc. Giọng ca của Thanh Thúy cất lên: “Em tan trường về- Đường mưa nho nhỏ…”
Ông buông bút, nhắm mắt. Có lẽ ông đang hồi tưởng về những ngày xa xưa, những ngày trên con đường trải nắng vàng, một chàng trai trẻ lẽo đẽo theo chân cô gái tên Ngọ có mái tóc dài xoã ngang vai… để rồi làm nên những vần thơ lung linh và xót xa đến thế.
Chiều buồn len lén tâm tư Mơ hồ nghe lá thu mưa Dạt dào tựa những năm xưa Thiết tha ngân lên lời xưa
Quạnh hiu về thấm không gian Âm thầm như lấn vào hồn Buổi chiều chợt nhớ cố nhân Sương buồn lắng qua hoàng hôn
Lòng cuồng điên vì nhớ Ôi đâu người đâu nhân tình cũ Chờ hoài nhau trong mơ Nhưng có bao giờ thấy nhau lần nữa Một mùa thu xa vắng Như mơ hồ về trong đêm vắng Cố nhân xa rồi có ai về lối xưa
Chờ nhau hoài cố nhân ơi Sương buồn che kín muôn nơi Hẹn nhau một kiếp xa xôi Nhớ nhau muôn đời mà thôi
Thời gian tựa cánh chim bay Qua dần những tháng cùng ngày Còn đâu mùa cũ êm vui Nhớ thương biết bao giờ nguôi
